Uluslararası rezervler neden önemli?

Uluslararası rezervler neden önemli?

Esfender KORKMAZ

esfender@esfenderkorkmaz.com, 21 Nisan 2019, SÖZCÜ

İngiliz Financial Times gazetesi “Merkez Bankası rezervlerinin dış borç stoklarıyla artırıldığını”, Nisan sonunda 28.1 milyar $ olarak açıklanan net rezervin “Swap işlemleri dışarıda tutulduğunda 16 milyar doların altında olduğunu” iddia etti. Uluslararası rezerv, Merkez Bankalarında tutulan, döviz, altın ve özel çekme haklarının toplamıdır. Gazetenin açıklamasında iyi niyet yoktur. Zira bütün ülkelerde kaynağı ne olursa fiili döviz  stoku önemlidir. Kaldı ki, istikrar için Merkez Bankaları ellerindeki bütün imkânları kullanırlar.

Merkez Bankası web sayfasında en son Şubat ayı rezervleri yer alıyor. Aşağıdaki tabloya göre toplam rezervlerde bir yıl öncesine göre erime var. Toplam rezervler  14.5 milyar dolar, döviz rezervleri 10.3 milyar dolar ve altın rezervleri 3.9 milyar dolar azalmış. Tablodaki net rezervler altını da kapsıyor.

                      MB ULUSLARARASI REZERVLER  
  ŞUBAT  2018 ŞUBAT 2019
TOPLAM REZERV 114,6 100,1
DÖVİZ 87,9 77,6
ALTIN 25,1 21,0
SDR 1,4 1,4
VADESİNE BİR YIL VE DAHA AZ KALMIŞ DÖVİZ YÜKÜMLÜLÜKLERİ 11,8 13,7
ŞARTA BAĞLI DÖVİZ YÜKÜMLÜLÜKLERİ 66,8 31,8
NET REZERV 35,9 54,6

Yukarıdaki tabloda yer alan şarta bağlı döviz yükümlülükleri, 1 yıl içinde ödenecek Hazine garantili dış borçlar ile Bankacılık sektörünün döviz ve altın cinsinden zorunlu karşılıklarından oluşuyor. Merkez Bankası rezervleri, aşırı kur hareketlerini kontrol etmede, dış borç ödeme zorluklarının yaşanması durumunda kullanılır. Ayrıca ekonomik istikrar için bir çıpa görevi yapar.

Bir ülkenin rezerv yeterlilik seviyesi o ülkenin gelişmiş veya gelişmekte olan ülke olmasına göre, ülkelerin dış borçlarına göre, döviz kazanma potansiyellerine göre ve yabancı sermaye hareketlerine göre değişir.

Son dönemlerde IMF‘nin bizim gibi dalgalı kur sistemi uygulayan ülkeler için geliştirdiği döviz rezervleri yeterlilik seviyesi, kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stokuna, diğer yatırımlar, portföy yükümlülükleri, ihracat ve hizmet gelirleri’ne göre hesaplanıyor. Diğer yatırımlar içinde bankaların yurt dışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları, Yurt dışından sağlanan krediler yer alıyor.

2018 yılında Bloomberg Barclays tahvil endeksinde bulunan 21 gelişen piyasa arasında Türkiye, Güney Afrika, Arjantin ve Malezya’nın IMF’nin “yeterli seviye” olarak değerlendirdiği seviyelerin altında döviz rezervine sahip olduğu belirtildi. Öte yandan aşağıdaki tabloda bazı gelişmekte ülkeler ve bunların 2017 veya 2108 yılındaki dış borçları yer almaktadır.

BAZI ÜLKELERDE VE TÜRKİYEDE ULUSLARARASI REZERVLER
İLE TOPLAM DIŞ BORÇ STOKU (MİLYAR DOLAR)  
  DÖVİZ REZERVİ DIŞ BORÇ STOKU
BREZİLYA 358,3 556,4
RUSYA 356,5 453,7
MEKSİKA 170,5 437,0
ENDENOZYA 124,5 335,2
TÜRKİYE 101,1 448,4
ARJANTİN 62,5 232,0
GÜNEY AFRİKA 50,8 142,8

Kabaca değerlendirmek gerekirse, Türkiye, Arjantin ve Meksika’nın dış borçları ile döviz stokları arasındaki orantı, birbirine benziyor. Küreselleşme ile uluslararası rekabette arttı. Bu rekabet sık-sık spekülatif sermaye tarafından manipüle (AS: “manuple” olacak) edilmek isteniyor. Bize düşen, kimden gelirse  gelsin, bu tür manipülasyonlara karşı pozisyonumuzu doğru tutmak ve uluslararası piyasaları ikna etmektir.
====================================

 

SABIR İMECESİ

SABIR İMECESİ

Yılmaz ÖZDİL
SÖZCÜ, 19.4.19

Biz bu zaferi, henüz 14 yaşındayken Okmeydanı‘nda suratından vurulan o kara kaşlı güzel çocuk, Berkin’in yüreğiyle kazandık.

Arnavutköy‘deki evinden, o ruhumuzu açılan kırmızı çiçekli penceresinden el sallayan Türkan Saylan’ın ilhamıyla kazandık.

Beyoğlu‘nda sinagogunda dua eden Berta’nın Yona’nın Avram’ın canıyla, Şişli‘deki gazetesinden çıkan Hrant’ın canıyla… Ülkeyle beraber bu şehri yöneten zihniyetin ihmalleri yüzünden kaybettiklerimizle kazandık.

Çarpık yapılaşmaya göz yumulduğu için Ayamama deresi taştığında Halkalı‘da servis minibüsünün içinde boğulan tektsil işçileri Nebahat’ın Nuriye’nin Özden’in hayatlarıyla… Yandaş müteahhitin Mecidiyeköy‘deki kule inşaatında dandik asansör yüzünden 36’ncı kattan çakılan Tahir’in Hıdır’ın Vahdet’in hayatlarıyla… Tuzla‘da güya kurtarma filikasının tatbikatı yapılırken kum torbası yerine oturtularak denize fırlatılan tersane işçileri Emrah’ın Ramazan’ın hayatlarıyla… Zeytinburnu‘daki ruhsatsız maytap fabrikasında havaya uçan Hasan’ın Kadir’in Orhan’ın Zübeyir’in hayatlarıyla… Esenyurt‘ta alışveriş merkezinin inşaatında naylon çadırlardaki yatakhanede diri diri yanan Bayram’ın Çetin’in Barış’ın hayatlarıyla kazandık.

Kartal‘da izinsiz kat çıkılan apartmandaki Tuana’nın Adem’in Nazan’ın Hüsniye’nin Adile’nin ezilen hayatlarıyla kazandık.

Islah edilmeyen dereler yüzünden Selimpaşa‘da sel sularına kapılan iki yaşındaki Dila’nın yaşayamadığı hayatıyla, Şirinevler‘de rögar kapağı olmadığı için kanalizasyona düşen ve cansız bedeni Ataköy‘den çıkan beş yaşındaki Dilara’nın heba edilen hayatıyla kazandık.

Ümraniye‘de el bombaları bulundu yalanıyla, Poyrazköy‘de lav silahları bulundu palavrasıyla, Beşiktaş adliyesinde maruz kaldığımız hukuk cinayetleriyle, asrın iftirasına tahammül edemeyip Beylerbeyi‘ndeki lojmanında kafasına sıkan Ali Tatar’ın onuruyla, toplama kampı Silivri‘de öldürülen Kaşif Kozinoğlu‘nun madalyalarıyla, Maltepe‘de Hasdal‘da Hadımköy‘de esir tutulan kahramanlarımızla kazandık.

Suriyeliler Taksim‘de yılbaşı kutlaması yaparken, Florya plajında nargile içerken, Polonezköy‘de mangal yaparken, Fatih‘te Bağcılar‘da dükkan açarken, İstinye‘de arazi satın alırken, Suriye’de şehit düşüp Edirnekapı‘da toprağa verilen Muhammed’le kazandık.

Zincirlikuyu‘ya uğurlanırken “Atatürk’le kalın, Cumhuriyet’le kalın, hoşçakalın” diyen Levent Kırca’yla kazandık. Dolmabahçe sanatçıları el pençe divan dururken, sarayın yanında değil, halkın yanında yeralan, toplumsal moralimizde başrol oynayan Bakırköy‘ün delikanlısı “jön Türk” Tarık Akan’la kazandık.

“Yobazın olmadığı her yer cennettir; kadın yaktınız, ozan yaktınız, köpek yaktınız, orman yaktınız, yobaz varken cehenneme gerek yok” diyen, ve bugün eminim Kanlıca‘da yattığı yerden “nihayet birader” diyen Yaşar Nuri Öztürk’le kazandık.

Biz bu zaferi, semt semt, mahalle mahalle, sokak sokak bedel ödeyerek kazandık, canımızla kanımızla, alın terimizle kazandık. Onca kahır, onca keder, onca ızdırap… Sabır imecesiyle kazandık.

(Yüreğimizdeki cam kırıklarının, çektiğimiz acıların toplamıdır Ekrem İmamoğlu… Hasretini yaşadığımız duyguların vücut bulmuş halidir.)

İstanbul’un fethini kutladılar.
İstanbul’un kurtuluşunu kutlamadılar.
E, geldikleri gibi gittiler…
Mustafa Kemal’le kazandık!

 

Bayrağımız sonsuza dek özgürce dalgalansın..

ATATURK_Gercek_Insan

Ahmet_Saltik_portresi

Prof. Dr. Ahmet SALTIK MD, MSc, BSc

Ankara Üniv. Tıp Fak. Halk Sağlığı Uzmanı
Sağlık Hukuku Bilim Uzmanı, Yasal Bilirkişi

ADD 2004-6 Genel Başkan Yrd. – Mülkiyeliler Birliği Üyesi
profsaltik@gmail.com     
facebook.com/profsaltik,
twitter: @profsaltik  CV_Ahmet_SALTIK_profesorlukte_23._yil
Vatanı ve milleti için çalışanlar 1. sınıf insanlardır.
Sitemizden, kaynak gösterilmesi koşulu ile alıntı yapılabilir.

Dünya Sağlık Örgütü uyarıyor : Kızamık olguları 2018’de ilk 3 ayda 28 bin iken, 2019’da 3 kat daha artarak 4’e katlandı ve 112 bini buldu! Türkiye dahil, çocukluk çağı aşıları bir tıbbi zorunluktur ve yasa ile zorunlu kılınmalıdır. Ülkemizde de aşıyla korunulabilir hastalıkların salgın yapma riski kapıya dayanmıştır. Erdoğan inat etmeyi bırakmalı, ivedilikle yasal düzenleme yapılmalıdır. Yasa taslağı 24 Haziran 2018 seçimleri öncesinde TBMM’ne sunulmuştu. Çıkabilecek salgının ya da aşılanmadığı için hastalanıp engelli kalacak, ölecek çocukların vebali, insani ve hukuksal sorumluluğu AKP-MHP’nin ve anababalarının boynundadır. Unutulmasın ki çocuklar ailenin malı değil, toplumun da değeri ve geleceğidir. Aşılar son derece güvenilir ve etkili koruyucu tıbbi ürünlerdir. Keşke Anayasa Mahkemesi (AYM) Kasım 2015’te bireysel başvuruya “aşı yaptırmayabilirsiniz” demese idi! Aşılama gevşetilir ve toplumda bağışık nüfus %80-85’in altına düşerse, birkaç yıl içinde salgın çıkıyor! Kanıtlanmış, bilimsel gerçek bu. Salgınların önlenmesi “tıbbi zorunluk” değildir de nedir? AYM büyük hata yaptı, gecikmeden düzelt(il)meli!?
Measles cases increased by 300%
Preliminary global data on measles shows that reported cases rose by 300% in the first three months of 2019, compared to the same period in 2018.

(Cumhuriyet, Z. Temuçin, 20.4.19)

TÜİK, Ocak 2019 işsizlik verilerini açıkladı. İşsiz sayısı 1 259 000 artışla 4 668 000 kişi olarak %14,7 ile son 10 yılın rekorunu kırdı! Yaşasın AKP ve “ekonomiden ben sorumluyum ben!” diye haykıran Erdoğan yönetimi!? Financial Times’a “ne yazarsan yaz..” demek devlet adamlığı biçemi değil. Somut – güvenilir verilerle haberi çürütmek gerekir. Erdoğan rakamlara hiç değinmeden efeleniyor?! (Basın, 19.4.19). TCMB’nın gerçek rezervleri ne kadar, 12 milyar $’a varan swap yalan mı, Financial Times’ tan kaçar mı?! TCMB da boşaltıldı, döviz nasıl tutulacak? İşsizlik “resmen” %15, TÜSİAD uyarıyor; “.. yüksek enflasyon ve yüksek dış borcla ekonomide kırılganlıkların sürdüğü..” o ülke dimdik ayakta mı, çok ağır bunalımda mı? Sendikal haklar, örgütlenmenin 17 yıllık AKP iktidarında dibe vurduğundan kamuoyu habersiz. Kamu çalışanlarının gerçek toplu pazarlık haklarının olmaması bir yana, kamuda işçi-memur yandaş özel sendika da AKP eseri. İpin ucu öyle kaçtı ki, ILO’da milyonlarca işçinin Türk-İş ile temsili söz konusu iken, ülke tarihinde ilk iktidar uygulaması olarak komik sayılarla Memur-Sen ile atamalı görevlendirmesi yapılınca, dünya sendikacılık örgütleri protesto edip Erdoğan iktidarının bu atamasını tanımadıklarını ilan ettiler. (Ş. Soner, Cumhuriyet, 20.4.19)
****
Damat vergiyi tabana yayacak!? Zaten vergiyi taban veriyor. Tersini yap, vergiyi tavana yay! Damat Hazine – Maliye Bakanı tiyatrocu edasıyla konuştukça döviz fırlıyor, ayıptır! Türkiye’yi tarihinin en derin ve çok yönlü bunalımına sokan AKP kimden yana?? Maske düşüyor.. Ya da Erdoğan gerçekten durumun ciddiyetini bir biçimde kavrayamıyor mu?! Her 2 durum da sürdürülemez ve Türkiye için alarm zilleri demektir.. Ayrıntılar için tıklayın..
*****
Merkezi yönetim bütçesinde Mart 2019’da 24,5 milyar TL, Ocak-Mart döneminde 36,2 milyar TL açık oluştu (Hazine-Maliye Bakanlığı, Mart 2019 bütçe uygulama sonuçları). 2019 için toplam 80,6 milyar TL açık öngörülürken, ilk 3 ayda açık 36,2 milyar TL. Damat, 2019 bütçe-sinin “tarihsel bir bütçe” (!) olacağını buyurmuştu; hiçbir öngörüsü tut-mu-yor; helal olsun!!

19 Nisan 2019 / Günün Karikatürü / Emre ULAŞ 1
(Çizim; Emre Ulaş, YENİÇAĞ, 19.04.19)

AKP’nin PKK – Kürdistan İKİYÜZLÜLÜĞÜ
Tarihsel birer belge olan 28 fotoğrafı görmek için lütfen tıklayınız.
AKP’nin utanç veren, ibretlik FETÖ bağlantılarını kendi sesleri ve görüntüleri ile izleyin : https://youtu.be/KKxkccTS1DI
Parti içi siyasal uzantılara dokunmak yok ama her yere, başta TSK, sürekli FETÖ operasyonu!?
***
HER AİLEYE 1 ÇOCUK!
Türkiye nüfusunu korkunç bir hızla artırmak değil, tersine AZALTMAK ZORUNDA! 2018’de 1,2 milyon daha çoğaldık. Nüfus artış hızı %1,47. Dünya ortalaması %1,15. 1 km2′ ye Türkiye’ de 107, Dünyada 53 kişi düşüyor. Çook kalabalığız çok! Tavşanlar gibi ürüyor ama karnımızı bile doyuramıyoruz! İktidar halkı  kalabalık-niteliksiz oy deposuna dönüştürmek istiyor! “Değerler eğitimi”, eğitimde dincileştirme, sadaka toplumu, liyakatsiz yandaş istihdamı ve besleme.. felaket niteliğinde araçlar! TÜİK verisiyle 15-24 yaşta genç işsizlik 6.8 puan artarak %26.7 oldu (2018 Ocak)! 4 gençten 1’i işsiz, bravo AKP!

Sevgi ve saygı ile. 21 Nisan 2019, Ankara

Dr. Ahmet SALTIK MD, MSc, BSc
Sağlık Hukuku Bilim Uzmanı, Mülkiyeliler Birliği Üyesi
profsaltik@gmail.com  www.ahmetsaltik.net
CV_Ahmet_SALTIK_profesorlukte_23._yil

*****
Dünya Sağlık Örgütü 72 yaşında.. Lütfen ziyaret ediniz : SAĞLIK HAKTIR!
https://www.who.int/campaigns/world-health-day/world-health-day-2019 
https://youtu.be/azbaxrg75A4
7 Nisan 2019 Dünya Sağlık Günü teması : Universal health coverage:
Everyone, everywhere!
Herkese, her yerde sağlık!

Sitemizde yayınlanan AYDINLANMA makalelerimizin bir bölümüne ulaşma erişkesi

Prof.Dr.Ahmet_SALTIK’in_Secilmis_TV_programlari_konferans_makale…_kayitlarina_erisim 
“Hiçbir korkuya benzemez, halkını satanların korkusu!” / Nazım HİKMET

ÇARŞAMBA İĞNELERİ – 17 Nisan 2019 

ÇARŞAMBA İĞNELERİ – 17 Nisan 2019 


Türk Vatandaşı

UYSAL
Küçükçekmece AKP BBşk. Adayı Mevlut Uysal, seçmenlerin soyadına bakıp AKP’ye oy verenleri anladıklarını söyledi.
Adam uzay çağını bile aşmış.

MODA
Yazar Hilal Kaplan, FETÖ’cü dediği Moda Nisa firmasına danışman oldu.
Moda dönmek…

ÇIKAR
Kırşehir’in CHP’li belediye başkanı makam aracını satmak için belediye meclisine başvurdu, AKP’li üyeler ret oyu kullandı.

  1. Satıştan pay alamayacaklarını biliyorlar,
  2. Yandaşların makam araçlarının geleceğinden endişe ediyorlar…

DARBE
Sudan’da El Beşir’i en yakın adamı (MSB) devirdi.
Bizdeki boynuna doladı…

PAKET
Damat bakan yeni ve “bu önemli” bir paket daha açtı.
Kendi hangi pakete girecek bekliyoruz…

GÜL
Gül, ”Bize yapılanları biz güçlü olunca başkalarına yapmamalıyız” dedi.
Ne kadar doğru, hakkaniyetli, toplumu sakinleştirici, yol gösterici.
Bir de geleceğe yönelik maksadının arkasına saklanmamış olsa…

SOYKIRIM
NATO Toplantısında soykırım konusunda Fransız parlamenterlere adeta ders veren ve hadlerini bildiren Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu’nu kutluyorum.
Devlet adamı olun, bağımsızlığımız için dik durun, sırtımızda taşıyalım…

YAVAŞ
Seçimi yitiren İBŞB Bşk., Cüppeli’nin damadına 1,8 milyon liralık ve 673 milyon liralık iki ihale verdi.
Oy sayımları yavaş yavaş,
Yangından mal götürüyor yandaş…

SES
İlçe Seçim Kurulu başkanlarının tutanağında AKP ve MHP ilçe başkanlarının olay çıkardıkları belirtilmesine karşın, yandaş TV kanalları Maltepe’de CHP’lilerin kavga çıkardığını söylediler.
Ahlak sessiz kalınca dil ne ses verse boş…

CAMİ
RTE, Çamlıca’da 60 bin kişilik caminin gösteriş ve israf olduğunu söyleyen SP Genel Başkanı Karamollaoğlu’nu davaya ihanetle suçladı.
Karamollaoğlu yanıtla, “Duvarları değil insanı yüceltelim” dedi.
İnsanı yüce insanlar yüceltir.

HUKUKÇUMUZ
AKP’nin Büyükçekmece seçiminin iptali için verdiği dilekçeye Savcılığın “gizli” soruşturma tutanakları da eklenmiş.
Anlayamadım, belge mi gizli hukukçularımızın vicdanı mı?…

BAĞIŞ
İBŞB, 13 yıldır Egemen Bağış’a şoför olarak verdiği çalışanını geri çağırmış.
Domuzlar denizden çıkıyor…

BAŞKAN
Bahçeli fetva vermiş, “Bundan belediye başkanı olmaz” diye.
Adam belediyesini götürüp başka belediyeye teslim mi etmiş?…

MURDAR
Binali Yıldırım İstanbul seçiminin mındar (doğrusu murdar ama adam Türkçe özürlü) olduğunu söyledi.
Kan akıtamamışlar…

SAY, SAY, SAY
Özhaseki, Ankara oyları tekrar sayılırsa sonucun değişeceğini söyledi.
Haklıdır. Üç puan alan değişmez ama skor mutlaka değişir…

FETÖ
İstanbul Askeri Casusluk ve Fenerbahçe davalarının kumpasçısı polis tahliye edildi.
“AKP-MHP, FETÖ ile mücadele ediyor” diyen muhteremlerin dikkatine…

PATRİOT
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, ABD’nin tepkilerini görünce “Sizden de Patriot alalım” dedi.
Hem S-400 hem Patriot alacaksın, sonra da çıkıp “ABD’ye karşı vatan savaşı” yaptığını iddia edeceksin.
İnanmak zorunda olanlar inanır üstelik inanmayanları suçlayarak prim kazanır…

UÇUŞ
İşsizlik Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırdı.
Başkanlık geldi uçuştayız.
Yönü aşağı doğru olacak dememişlerdi…

Ayhan Şıhmantepe’den Güzide Filiz Tuzcu’ya yanıt

Sayın Ayhan Şıhmantepe’den Güzide Filiz Tuzcu’ya yanıt 

Değerli okurlarımız,

Sayın Tuzcu‘nun sitemizde yayınladığımız bir yazısına karşılık Sayın Şıhmantepe görüş açıkladılar, yayınladık. Sn. Tuzcu bu görüşleri yanıtladılar, yayınladık ve son olarak Sn. Şıhmantepe aşağıdaki “uzuuunca” yanıtı gönderdiler. Böylece, yerleşik Latince deyimi ile, yargılama süreçlerinde de uyulduğu üzere “replik – duplik” tamamlanmış oldu. Bundan sonrası için her 2 yazar ve öbür sitemiz izleyicileri dilerlerse ilgili makalelerin altına sitemizde “yorum” yazabilecekler. Metinleri anasayfada yayınlamayı kesiyoruz.

Gösterilen ilgiye teşekkür borçluyuz.

Sevgi ve saygı ile. 20 Nisan 2019, Ankara

Dr. Ahmet SALTIK MD, MSc, BSc
Ankara Üniv. Tıp Fak. – Halk Sağlığı Uzmanı
Sağlık Hukuku Bilim Uzmanı – Mülkiyeliler Birliği Üyesi
www.ahmetsaltik.net     profsaltik@gmail.com

========================================

Sayın Güzide Hanım,

Yanıtınız için teşekkür ederim. Sanırım biraz öfkelisiniz. Yanıtınızı benim yerime Ahmet Beye yazmışsınız. Önce sakince anlamaya çalışmak, sonrasında yanıtlamak gerekmez mi? Ben sade bir yurttaşım. Bir bilim insanı olduğunuzu söylemişsiniz. Bunu niye ayrıca vurguladığınızı anlayamadım. Yazılanlardan başkalarının inancına karışıldığı, inançsızlığa zorlandığı sonucunu nasıl çıkarıyorsunuz. Bir karışma ve zorlama yazının neresinde? Haksız suçlamayı içime sindiremedim.

Herkes, herhangi bir konudaki inancında özgürdür ve kimse karışamaz. Zaten ne ben böyle yaptım, ne de kendisine yanıt verdiğiniz İsa Bey yapmış. Osmanlı-İslam konusundaki değerlendirmeyle ilgili bir tek söz söyleyecek durumda değilim. Eğer iki konum, durum, olgu, veri… arasında bir değerlendirme yapılıyorsa, her iki tarafın da somut dayanakları olması gerekir diye düşünüyorum. İslam veya diğer göksel dinler somut konular, mutlak doğrular, “bilimsel gerçekler” midir?

Soyutla somut birlikte nasıl değerlendirilebilir. Osmanlı İslam’ı hiç önemsememiş, değer vermemiş, bir katkıda bulunmamış, daha da ötesi kötülük etmiş olabilir. İslam nedir? Bir varsayımdır. Görülemeyen, elle tutulamayan, sınanamayan, başkaları tarafından gözlemlenemeyen, kanıtlanamayan, “doğrulanamayan” bir konudaki inanç ile Osmanlı’nın ilişkilerini anlatmak ne denli gerçekçidir ve neye yararı vardır? Gerçekte değerlendirmeye konu olan iki taraftan biri kuşkulu veya yoktur. Osmanlı ile bir varsayım değerlendirilmiştir. Eğer anlatılan, soyutun somuta etkileri veya Osmanlı ile bir başka ülke veya ülkeler arasındaki ilişkilerle ilgili vb. olsaydı, bir tek sözüm bile olmayabilirdi.

Kutsal diye bilinen kitaplardan sunulan bölümler, ayetler bilimsel midir? Herhangi bir konuda kanıt olabilirler mi? Osmanlı’dan, yöneticileri ve orada yaşayan tüm diğer insanlar anlaşılıyorsa, İslam’a nasıl yaklaştıkları sadece onları ilgilendirir. İnanırlar veya inanmazlar. İlgilenmediler, önemsemediler, katkıda bulunmadılar, hatta kötülük ettiler demek bir haksızlık değil midir? Bir zorunlulukları mı vardı? Bir bireyin, toplumun dinsel inancına ve o inancı belirleyen özelliklerine, gereklerinin yerine getiriliş biçimlerine karşı çıkılabilir mi? Yanlış yapmışlar; şöyle olsaydı, daha iyi olurdu, doğru olurdu denebilir mi? Bu konuda somut ölçüler var mıdır? Adı üzerinde inanç; doğrulanamayan varsayım.

Osmanlı’nın soyut bir konuyla (dinsel inanç) olan ilişkilerinden çıkan sonuçta, bir gariplik, beklenmedik bir durum, olduğu düşünülüyorsa, bunun başta psikologları, psikiyatristleri, insanbilimcileri ve her konuda akılcılığın egemen olmasını isteyen kişileri, dahası herkesi ilgilendirmesi gerekir diye düşünüyorum. Elbette bu ilgilenme; koşullar (dinsel veriler) insanları nasıl etkiliyor, düşünce ve davranışlarında nasıl belirleyici olabiliyor ile sınırlı kalmalı. Belki bildikleri veya işlerine geldikleri gibi yorumlamış ve uygulamış olabilirler. Kime ne? Soyutun doğrusu olur mu?

Osmanlı, pek çok haklı gerekçelerle veya ayrımsayamadığı nedenlerle İslam’ı hiç önemsememiş olabilir. Yönetimde önde gelen insanlardan bazıları, din işlerine bakmakla birlikte, dünya işlerine de din bakımından karışan şeyhülislamlardı. Sanırım onlar da din konusunda gerekenleri yeterince yaptıklarını düşünmüşlerdir. Doğru anlaşılması için, her örneğin, ayrıntının verildiği söylenen Kutsal kitapların içerikleri de, insanlar tarafından farklı algılanmaktadır. Mezheplerin temeli bu olmalı. Belki şeyhülislamlar da anladıkları, işine geldikleri, padişah tarafından zorlandıkları gibi aktardılar ve uyguladılar. Onlara, diğer yöneticilere ve halka neden başka türlüsünü (doğrusunu) yapmadınız denemez diye düşünüyorum.

Ben, bir toplumla “?????!!!!” nin arasındaki ilişkileri anlatsam bundan ne anlaşılır? “????!!!!” nin de somut olması gerekmez mi? Somut olanla, bir varsayımın ilişkileri neyi anlatır? Bir insan düşünelim; tek başına bir masada oturuyor ve sanki karşısında bir başkası varmış gibi saatlerce onunla konuşuyor. Sonrasında, konuşan kişi için, karşısındakini tam olarak dinlemedi, önemsemedi, kötülük etti, haksızlık etti, zarar verdi denebilir mi? Olmayan kişi için, bu değerlendirme yapılabilir mi? Sadece konuşan kişi kafasında, olmayan kişiyi varmış gibi düşünmüş olabilir. Varmış gibi düşünülenle, var olan arasında bir bağlantı kurulacaksa bu zaten varsayımdır. Varsayımlar yokluğa da götürebilir.

Hele kendi inancının sorgulanmasını doğru bulmayan, bunu istemeyen bir kişi; hiçbir kişinin, bir toplumun inancını sorgulamamalı. Yeterince önemsemediler, gereklerini tam olarak yapmadılar, zarar verdiler diyebilmenin bir dayanağı olabilir mi? Neye zarar verdiler? Bir varsayıma. Böyle bir zarar verme olabilir mi? Belki de bu nedenle doğru yaptılar. Kutsal veya doğru diye bildiklerinizi yeniden gözden geçirmek isteyebilirsiniz. Önonayla doğru diye bilinenlerle, çeşitli konularda değerlendirmeler yapmak yanıltıcı olabilir.

İnsanlar zaman içinde, daha çok öğrenirler, bilgileri artar, doğru diye bildiklerini yeniden, bir daha, bir daha gözden geçirirler; doğruları ve gerçekleri değişir, dönüşür, gelişir. Böyle olması için tek koşul önyargılı ve takıntılı olmamaktır. Elbette soyut konular, kavramlar insanı etkiler. Buralardan veriler çıkarıp, ölçüleri bulmaya, dengeleri kurmaya, iyide kalmaya, doğrulara ve gerçeklere ulaşmaya çalışırlar. Peki, bu durumda sonuçlar neler olabilir? Bir birey, bir göksel dine ve tanrıya, herhangi bir mezhebe inanabilir; deist veya ateist olabilir. Simgeleştirdiği cisimlere (putlara), canlılara (hayvanlara) tanrı diyerek tapabilir. Kimse karışamaz, başka türlüsüne zorlayamaz.

Her konuda olabileceği gibi, belki sadece, doğru diye bildiklerini yeniden gözden geçir önerisi yapılabilir. Bir konuda inancın olması veya olmaması, en azından bazı somut veriler, dayanaklar yokken nasıl olabilir? Bunun adı önyargı olmaz mı? Herhangi bir konu, incelenmeden, araştırılmadan, sorgulamadan bir inanç veya karşı çıkış olabilir mi? Ben sadece bireysel bir saptama yaptım. İnsanlar aynı kitabı, dergiyi, bir köşe yazısını, makaleyi… okuduklarında; bir film veya tartışma programı… izlediklerinde çok farklı, farklı, benzer veya çok benzer değerlendirmeler yapabilirler ve bu doğal olanıdır. Görülemeyen, elle tutulamayan, sınanamayan, başkaları tarafından gözlemlenemeyen, doğrulanamayan bir konudaki inancın sorgulaması neden yanlış olsun. Böyle bir konuda “bir daha düşünün, araştırın, sorgulayın ve kararınızı sonra verin demek yanlış bir öneri mi?

Başkalarının herhangi bir konudaki inancına saygı göstermek temel ilkelerimden biri olmuştur. Asla karışmadım, zorlamadım. İstersen şöyle yaparak bir daha sorgula, önerilerim olmuştur. Bana aynı öneriyle gelen insanlara da saygı duyar, teşekkür eder ve gerekenleri yaparım. Kendim ve diğer herkesin, birikimlerinde yeterli veri veya bilgi olduğundan emin olsalar bile; doğru düşündüğünü, yaptığını sandığı zamanlarda bile; pek çok ayrımsayamadığı nedenlerle yanılıp yanlış yapabileceğini düşündüğüm, gözlemlediğim için, bana doğru diye öğretilenleri, doğru diye bildiklerimi sürekli sorgularım ve böyle yapmasını başkalarına da öneririm. Yazımda da bu yapılmıştır. Ayrıca şimdiye kadar ne olduğu kesin olarak bilinemeyen, belki de hep öyle kalacak soyut bir konudaki inanç; acı çektirir, takıntılar oluşturur, usu gölgeler, hem kendisini, hem de başkalarını yanıltabilir, zarar verebilir.

Eğer bir baskı, zorlama, korkutma, dayatma varsa, bunun kimlere olduğu sanırım çok açıktır. 

Benim sözüm; hiç sorgulayıp araştırmayan, kendisine söyleneni olduğu gibi kabul eden, tamamen öbür dünyaya odaklanan ve bütün derdi cennete giderek, orada sonsuz rahatı yaşamak olan insanlara. Ayrıca incelemeyi, araştırmayı, sorgulamayı yapıp, yine aynı konumda olanlara, lütfen bunları bir daha yapın diyorum.

Tevrat’ın Yaratılış 19. bölümünden:

30 Lut Soar’da kalmaktan korkuyordu. Bu yüzden iki kızıyla kentten ayrılarak dağa yerleşti, onlarla birlikte bir mağarada yaşamaya başladı.

31 Büyük kızı küçüğüne, ‹‹Babamız yaşlı›› dedi, ‹‹Dünya geleneklerine uygun biçimde burada bizimle yatabilecek bir erkek yok.

32 Gel, babamıza şarap içirelim, soyumuzu yaşatmak için onunla yatalım.››

33 O gece babalarına şarap içirdiler. Büyük kız gidip babasıyla yattı. Ancak Lut yatıp kalktığının farkında değildi.

34 Ertesi gün büyük kız küçüğüne, ‹‹Dün gece babamla yattım›› dedi, ‹‹Bu gece de ona şarap içirelim. Soyumuzu yaşatmak için sen de onunla yat.››

35 O gece de babalarına şarap içirdiler ve küçük kız babasıyla yattı. Ama Lut yatıp kalktığının farkında değildi.

36 Böylece Lut’un iki kızı da öz babalarından hamile kaldılar.

37 Büyük kız bir erkek çocuk doğurdu, ona Moav adını verdi. Moav bugünkü Moavlılar’ın atasıdır.

38 Küçük kızın da bir oğlu oldu, adını Ben-Ammi koydu. O da bugünkü Ammonlular’ın atasıdır.

“Göksel kutsal kitaplar” benzer örneklerle doludur. Sanırım bir örnek yeter.

Âdem ile Havva’dan sonra insanlar nasıl çoğalmış olabilirler? Sanırım yanıtı bilimsel olarak tek olmalı.

Ömer Hayyam’ın din, tanrı ve bu dünya konusundaki görüşleri, hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak kadar belirgindir.

Üç tane dörtlüğünü daha yazıyorum:

Can verinceye dek bu çorak yerde
Dertten başka ne geçer ki eline?
Ne mutlu çabuk gidene dünyadan;
Hele bu dünyaya hiç gelmeyene!

Elimde olsa dünyayı küçümserdim;
İyisine de kötüsüne de yuh çekerdim;
Daha doğrusu bu aşağılık yere,
Ne gelirdim, ne yaşardım, ne ölürdüm.

Ah, tanrı dünyayı yeniden yarataydı,
Yaratırken de beni yanında tutaydı;
Derdim: Ya benim adımı sil defterinden,
Ya da benim dilediğimce yarat dünyayı.

Çok büyük yanlışlıkları saptadıktan sonra, bunları sözcüklere dökmüş.

Âşık Veysel yaşıyorken “Tanrıya Hitap” şiirinin, kendisiyle ilgili hiçbir yerde bulunmamasını istemişti. Nedeni Ne olabilir? Kuşkusuz değişim, dönüşüm, gelişim onun için de geçerlidir.

Atatürk’ün “Evet Karabekir, Arapoğlu’nun yavelerini…” diye ve “Benim bir dinim yok ve bazen bütün dinlerin…  diye başlayan sözcüklerinin devamını umarım bulup okursunuz. (Kazım Karabekir-Paşaların Kavgası)

Bence insanlık tarihinde, kısa sayılabilecek yaşamına karşın, Atatürk‘ün bir benzeri daha yok. Elbette insanlık tarihinde büyük komutanlar, devlet insanları, ekonomistler, düşünürler…  olmuştur; sanırım bütün bunları üzerinde toplayan, bir tek o yüce insan olsa gerek. Din ve tanrı konusunda herkesçe bilinen sözleri onun değişim, dönüşüm, gelişim sürecinde veya öncesinde olabilir. Belki de onun yukarıdaki başlangıç sözlerinin devamı okunduğunda daha iyi anlaşılır.

Hiçbir kimsenin benim önerilerimle kırılmasını, incinmesini, üzülmesini, rahatsız olmasını istemem. Ben; istemeden, önceden tasarlanmadan bile böyle olabileceğinin kaygısını taşıyan birisi olarak, böyle olmaması için en büyük özeni gösteririm. Lütfen bir ilahiyatçı olan Arif Tekin’in pek çok kitabından, sadece “Kuran’da Allah” adında olanı okuyun. Aslında bu konuda ne benim kitabıma, ne de başka bir kitaba gerek yok diyor; Sayın Tekin.

Öfkelenmeden, sakince tartışmak; doğruyu, gerçeği bu yöntemle bulmaya çalışmak anlamlı ve doğru olmalı. Bir başkasını öteki yapmadan, anlamaya çalışarak bir sonuca ulaşmak ise en değerlisi olsa gerek.

Saygılarımla. 20 Nisan 2019.

Ayhan Şıhmantep